Jakie są minusy ulgi na start?

Planujesz firmę i zastanawiasz się, czy ulga na start naprawdę się opłaca? W tym tekście poznasz jej mniej oczywiste konsekwencje. Dzięki temu łatwiej podejmiesz decyzję, czy z niej korzystać, czy ją świadomie odpuścić.

Na czym polega ulga na start?

Ulga na start funkcjonuje od 30 kwietnia 2018 roku i dotyczy nowych przedsiębiorców. Przez maksymalnie 6 pełnych miesięcy nie płacisz żadnych składek społecznych ZUS, czyli emerytalnej, rentowej, wypadkowej oraz wpłat na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Do ubezpieczenia zdrowotnego musisz się jednak zgłosić i co miesiąc opłacać składkę.

Ulga jest przewidziana dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą lub będących wspólnikami spółki cywilnej. Warunkiem jest podjęcie działalności po raz pierwszy albo po przerwie co najmniej 60 miesięcy oraz brak świadczenia usług na rzecz byłego pracodawcy w takim samym zakresie jak na etacie. Z preferencji możesz zrezygnować w dowolnym momencie, po prostu zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych z nowym kodem.

Jak liczyć 6 miesięcy ulgi?

Okres ulgi liczy się zawsze w pełnych miesiącach kalendarzowych. Jeśli startujesz z działalnością pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc wchodzi do puli ulgi. Gdy rozpoczynasz biznes np. 7 dnia, ulga faktycznie trwa dłużej niż pół roku, bo pierwszy „niepełny” miesiąc wypada poza limitem 6 miesięcy.

Przykład jest prosty: Jan Kowalski zakłada firmę 7 lutego. Zwolnienie ze składek społecznych obejmie go od marca do sierpnia włącznie. Zawieszenie działalności w trakcie ulgi niczego nie wydłuża. Okres zawieszenia wlicza się do 6 miesięcy, więc „przeczekanie” w żaden sposób nie przesuwa końca preferencji.

Składka zdrowotna podczas ulgi

Korzystając z ulgi na start, płacisz tylko składkę zdrowotną. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania i dochodów lub przychodów. Przy skali podatkowej stawka to 9% podstawy, przy podatku liniowym 4,9% podstawy. Przy ryczałcie każda grupa przychodowa ma konkretną kwotę składki wyliczoną jako 9% zryczałtowanej podstawy.

Dla roku 2026 minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł. Minimalna składka zdrowotna przy skali i liniówce (od lutego 2026 do stycznia 2027) to 432,54 zł miesięcznie. Przy ryczałcie w 2026 roku przykładowe składki zdrowotne wynoszą: 498,35 zł przy przychodzie poniżej 60 000 zł, 830,58 zł przy przychodzie 60 000–300 000 zł oraz 1495,04 zł powyżej 300 000 zł.

Ulga na start nigdy nie zwalnia z płacenia składki zdrowotnej – nawet jeśli nie płacisz żadnych składek społecznych, prawo do świadczeń medycznych masz tylko dzięki opłacanej składce zdrowotnej.

Co faktycznie daje ulga na start?

Na poziomie kosztów ulga wygląda atrakcyjnie. W pierwszych miesiącach działalności nie opłacasz składek społecznych, a to realna oszczędność liczona w setkach złotych miesięcznie. W wielu opisach podaje się kwotę ok. 400 zł oszczędności miesięcznie, co daje nawet w pół roku.

Niższe koszty na początku oznaczają więcej środków na marketing, sprzęt czy zwykłe przetrwanie pierwszych, często chudych miesięcy. Dla części osób to właśnie brak dużego ZUS-u decyduje o tym, że w ogóle decydują się na wystartowanie z firmą.

Dlaczego tak wielu przedsiębiorców wybiera ulgę?

Osoby, które dopiero zakładają działalność, najczęściej patrzą na bieżące obciążenia, a nie na długoterminowe skutki w systemie ubezpieczeń. W praktyce najważniejsze jest dla nich to, czy stać ich na zapłatę składek w każdym miesiącu oraz czy biznes zdąży zarobić przynajmniej na ZUS i podatki.

Do tego dochodzi świadomość, że po uldze na start można przejść jeszcze na preferencyjne składki ZUS (tzw. mały ZUS) przez kolejne 24 miesiące. W efekcie przez pierwszy okres prowadzenia firmy przez pełne dwa i pół roku płacisz mniej do ZUS niż później w „dużym” ZUS. To dość mocno zachęca do sięgnięcia po ulgę, nawet bez głębszej analizy jej minusów.

• niższe koszty na starcie działalności,
• większa swoboda testowania pomysłu na biznes,
• możliwość przejścia na mały ZUS po 6 miesiącach,
• prosta procedura zgłoszeniowa w ZUS (kod 05 40 i formularz ZUS ZZA).

Jakie są minusy ulgi na start?

Za brak składek społecznych płacisz bardzo konkretną cenę. W zamian za niższe koszty utrzymania firmy rezygnujesz z ochrony, którą normalnie daje system ubezpieczeń społecznych. W wielu sytuacjach takie rozwiązanie jest akceptowalne. W innych może okazać się bardzo ryzykowne.

Najważniejszy minus jest prosty: okres ulgi na start nie liczy się do stażu ubezpieczeniowego. Nie budujesz wtedy kapitału emerytalnego, nie masz prawa do świadczeń chorobowych i wypadkowych, a twoja sytuacja wobec ZUS wygląda tak, jakbyś przez ten czas był poza systemem społecznym.

Brak stażu do emerytury i renty

Składki emerytalne i rentowe w czasie ulgi nie są odprowadzane. Ten okres nie jest zaliczany ani do okresów składkowych, ani nieskładkowych. Przy ustalaniu prawa do minimalnej emerytury liczy się m.in. liczba przepracowanych i oskładkowanych lat. Dla kobiet to co najmniej 20 lat, dla mężczyzn 25 lat.

Wyobraź sobie sytuację, w której do wymaganego stażu brakuje ci 3 miesiące. Jeśli na początku działalności skorzystałeś z ulgi na start, te pół roku „bez składek” może sprawić, że nie osiągniesz wymaganego minimum. Wtedy ZUS nie podwyższy ci świadczenia do poziomu minimalnej emerytury, nawet jeśli obliczona kwota będzie niższa.

Brak prawa do zasiłku chorobowego

W okresie korzystania z ulgi na start nie możesz zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego. To ubezpieczenie jest dobrowolne, ale dostępne wyłącznie dla osób, które opłacają pozostałe składki społeczne. Skoro jesteś z nich zwolniony, nie masz możliwości, by jednocześnie być w ubezpieczeniu chorobowym.

Skutek jest prosty: zachorujesz w tym czasie i nie dostajesz zasiłku chorobowego. Gdy chcesz zaopiekować się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, nie masz prawa do zasiłku opiekuńczego. Gdy w tym okresie urodzi ci się dziecko, nie otrzymasz zasiłku macierzyńskiego z tytułu prowadzonej działalności.

• brak zasiłku chorobowego z ZUS,
• brak zasiłku opiekuńczego,
• brak zasiłku macierzyńskiego,
• brak świadczenia rehabilitacyjnego.

Brak ochrony w razie wypadku przy pracy

Nieopłacanie składki wypadkowej oznacza, że nie jesteś objęty ubezpieczeniem wypadkowym. Jeśli zdarzy ci się wypadek związany z prowadzeniem działalności, nie otrzymasz świadczeń z tego tytułu. Chodzi nie tylko o zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego, ale także o świadczenie rehabilitacyjne czy rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Dla osób wykonujących fizyczną pracę, często w terenie lub na budowie, to poważne ryzyko. Kilkutygodniowa przerwa zdrowotna bez jakichkolwiek wpływów z ZUS, przy jednoczesnych stałych kosztach firmy i życia, może mocno zachwiać budżetem domowym.

Ryzyko przy ubieganiu się o rentę

Problemem jest nie tylko sama wysokość późniejszej emerytury. Istnieją sytuacje, gdy brak niedawnych okresów ubezpieczenia w ZUS może całkowicie pozbawić cię prawa do renty. Przykładowo, jeśli częściowa niezdolność do pracy powstanie w czasie korzystania z ulgi na start, a od ostatnich okresów składkowych i nieskładkowych minęło ponad 18 miesięcy, ZUS może odmówić przyznania świadczenia.

Tu minus jest wyjątkowo dotkliwy, bo dotyczy osób, które akurat w trudnym zdrowotnie momencie życiowym liczą na wsparcie z systemu ubezpieczeń. W efekcie oszczędność kilku tysięcy złotych na początku działalności może przełożyć się na utratę stałego źródła dochodu w przyszłości.

Ulga na start nie jest „tanim ZUS-em”. To pełne wyłączenie z ubezpieczeń społecznych – wszystko, co normalnie daje emerytalne, wypadkowe i chorobowe, po prostu przestaje działać.

Kiedy ulga na start bywa szczególnie ryzykowna?

Ryzyko korzystania z ulgi rośnie, gdy w najbliższych miesiącach możesz potrzebować ochrony z systemu ubezpieczeń społecznych. Chodzi zarówno o zaplanowane wydarzenia życiowe, jak i problemy zdrowotne, które już się pojawiły lub są bardzo prawdopodobne.

Warto też patrzeć na swój wiek i dotychczasowy staż w ZUS. Im bliżej wieku emerytalnego, tym większe znaczenie ma każdy miesiąc „z pustym kontem” w systemie. Dla osób wchodzących na rynek pracy w wieku 20–25 lat pół roku bez składek zwykle nie jest tak istotne jak dla kogoś, kto ma 55 lat.

Planowana ciąża i macierzyństwo

Jeśli w najbliższym czasie planujesz ciążę, ulga na start może być bardzo złym wyborem. Brak ubezpieczenia chorobowego oznacza brak zasiłku macierzyńskiego z tytułu prowadzenia działalności. Nie masz też prawa do zasiłku chorobowego w razie problemów zdrowotnych w trakcie ciąży.

Oczywiście można w pewnym momencie z ulgi zrezygnować i zgłosić się do pełnych składek (z ubezpieczeniem chorobowym). Trzeba jednak pamiętać, że zasiłek chorobowy przysługuje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. W przypadku macierzyńskiego nie ma okresu wyczekiwania, ale liczy się moment zgłoszenia do ubezpieczenia, więc im później to zrobisz, tym mniej czasu przepracujesz ze składką, od której ustala się podstawę świadczenia.

Słabszy stan zdrowia lub praca wysokiego ryzyka

Osoby z przewlekłymi chorobami, po zabiegach lub z realną szansą na dłuższe zwolnienie lekarskie powinny dwa razy przemyśleć korzystanie z ulgi. W ich przypadku oszczędność kilku miesięcy składek może przełożyć się na całkowity brak zabezpieczenia dochodu podczas choroby.

To samo dotyczy branż, w których częste są wypadki czy urazy: budowlanka, transport, prace fizyczne na wysokości czy w magazynach. Brak ubezpieczenia wypadkowego oznacza, że w razie poważnego zdarzenia zostajesz wyłącznie z własnymi oszczędnościami i bieżącymi przychodami firmy, jeśli w ogóle uda ci się je dalej uzyskiwać.

• planowana ciąża lub powiększenie rodziny,
• przewlekłe choroby lub świeże diagnozy,
• intensywna praca fizyczna, praca na budowie, kierowcy, kurierzy,
• wiek bliski emerytalnemu i krótki staż składkowy.

Jak świadomie podjąć decyzję o uldze na start?

Nie ma jednej, dobrej dla wszystkich odpowiedzi na pytanie, czy z ulgi korzystać. To zawsze balans między bieżącą oszczędnością a poziomem bezpieczeństwa socjalnego. Każdy przedsiębiorca musi samodzielnie ocenić swoje ryzyko zdrowotne, plany rodzinne i sytuację finansową.

Dla części osób rezygnacja z ulgi już na początku i przejście od razu na preferencyjny ZUS (z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym) będzie rozsądniejszym wyborem. Inni, zwłaszcza młodzi, zdrowi przedsiębiorcy z oszczędnościami, świadomie zdecydują się na pół roku „bez ochrony”, by testować biznes przy możliwie niskich kosztach.

Ulga na start to przywilej, a nie obowiązek. Zawsze możesz z niej nie skorzystać lub przerwać ją wcześniej, zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych z kodem małego ZUS-u.

Kiedy warto rozważyć rezygnację z ulgi?

Sygnałem, że lepiej przejść na pełne składki (lub mały ZUS z chorobowym), może być nagła zmiana sytuacji życiowej. Dotyczy to zarówno nagłego pogorszenia zdrowia, jak i informacji o ciąży czy planowanego zabiegu medycznego. Im szybciej zaczniesz opłacać składki społeczne, tym wcześniej nabędziesz prawa do poszczególnych świadczeń.

Rezygnacja z ulgi nie wymaga skomplikowanych działań. Zgłaszasz wyrejestrowanie z dotychczasowego kodu (05 40) i rejestrujesz się ponownie do ubezpieczeń społecznych na formularzu ZUS ZUA z kodem 05 70 lub 05 72 (dla osób z prawem do renty). Od tego momentu opłacasz już pełen pakiet składek, możesz też przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.

Ulga na start może być dobrym narzędziem dla nowych firm. Żeby jednak nie zamieniła się w kosztowną pułapkę, warto policzyć nie tylko bieżącą oszczędność, ale też ryzyko, że w tym właśnie półroczu przydałyby ci się świadczenia z ZUS, których w tym czasie nie masz.