Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

W dniu 27 lipca 2026 roku o poranku za jednego funta szterlinga trzeba zapłacić 5,0533 złotego. Jego wartość wobec dolara amerykańskiego to 1,3353 USD, a względem euro osiąga poziom 1,1702 EUR. Zapraszam do lektury artykułu, w którym odkryjesz fascynującą historię, symbolikę oraz mechanizmy rządzące kursem tej niezwykle odpornej waluty.

Skąd pochodzi nazwa funt szterling?

Powszechnie używane określenie „funt brytyjski” jest jedynie nazwą nieoficjalną. Właściwe miano tej jednostki monetarnej, czyli funt szterling, ma korzenie sięgające znacznie głębiej niż mogłoby się wydawać. Symbol waluty, czyli ozdobnie zapisana, przekreślona litera „£”, stanowi bezpośrednie nawiązanie do starożytności.

Znak ten wywodzi się od łacińskiego słowa libra, które oznaczało zarówno jednostkę wagi, jak i samą wagę. Właśnie dlatego w językach romańskich nazwa funta często myli się z dawną jednostką masy. Aby uniknąć tych nieporozumień, do słowa „funt” dodano drugi człon – „szterling”.

Teorie o pochodzeniu „szterlinga”

Dodanie słowa szterling miało na celu wyraźne odróżnienie jednostki pieniężnej od jednostki wagi. W odniesieniu do srebra termin ten można tłumaczyć z angielskiego jako „najwyższej próby”, co podkreślało czystość kruszcu, z którego wyrabiano monety. Już sama etymologia wskazuje więc na wartość, jaka od stuleci przypisywana jest tej walucie.

Językoznawcy wskazują jednak także na inną, równie ciekawą hipotezę. Według niej określenie to może być powiązane z działalnością niemieckich i holenderskich kupców. Na Wyspach nazywano ich niegdyś „Easterlingami” lub „Osterlingami” i to właśnie od ich miana miałaby pochodzić utrwalona w języku nazwa brytyjskiego pieniądza.

Jak wyglądała historia najstarszej istniejącej waluty?

Funt szterling posiada najdłuższą, nieprzerwaną historię spośród wszystkich funkcjonujących dziś walut na świecie. Jego korzenie sięgają VIII wieku, kiedy to anglosaski król Offa ustanowił srebrnego pensa głównym środkiem płatniczym, którego waga wynosiła 1/240 część funta. Prawdziwy przełom nastąpił jednak w 1158 roku za panowania Henryka II.

To właśnie ten monarcha oficjalnie wprowadził funta do obiegu jako pełnoprawną jednostkę monetarną, która była wówczas w pełni wymienialna na srebro. Moneta jednopensowa ważyła wtedy 1,555 grama, co stanowiło równowartość 1/240 funta trojańskiego. Srebrny standard utrzymał się przez stulecia, stanowiąc o sile brytyjskiej gospodarki, aż do 1816 roku.

Od srebra do złota i wielki kryzys

Po 1816 roku wymienialność kruszcową funta zmieniono – od tego momentu opierała się ona na złocie, co jeszcze bardziej umocniło jego międzynarodową pozycję. Okres ten, trwający do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku, charakteryzował się stabilnym kursem, który oscylował wokół poziomu 4,9 dolara amerykańskiego za jednego funta. Po zakończeniu działań wojennych, w 1926 roku, na krótko przywrócono możliwość wymiany banknotów na sztaby złota.

Ten stan rzeczy nie trwał jednak długo. System waluty sztabowo-złotej został ostatecznie porzucony 21 września 1931 roku, co miało bezpośredni związek z globalnym załamaniem gospodarczym. W wyniku tego posunięcia brytyjska waluta została natychmiast zdewaluowana o 20 procent.

Trudny wiek XX i Czarna Środa

Po II wojnie światowej, aby uzyskać od Stanów Zjednoczonych pożyczkę w wysokości 3,75 miliarda dolarów, w 1946 roku uczyniono funta walutą całkowicie wymienialną. Mimo podejmowanych prób powiązania jego kursu z dolarem, presja rynkowa doprowadziła do dewaluacji o 30 procent w 1949 roku. Kolejna poważna zapaść nastąpiła w 1967 roku, gdy funt stracił na wartości kolejne 14,3 procent, co zmusiło rząd do wprowadzenia restrykcyjnych limitów na wywóz dewiz przez podróżujących, ograniczonych wówczas do 50 funtów.

Najtrudniejszy moment w najnowszej historii nastąpił jednak po włączeniu funta do europejskiego mechanizmu wymiany walut (ERM) w 1990 roku. Wydarzenie znane jako „Czarna Środa” (16 września 1992 roku) zmusiło Bank Anglii do wycofania waluty z systemu po zmasowanym ataku spekulacyjnym, przeprowadzonym przez grupę inwestorów pod wodzą George’a Sorosa. W ciągu zaledwie kilku dni wartość szterlinga runęła o 25 procent, co paradoksalnie przyniosło spekulantom zyski liczone w miliardach dolarów.

Jakie są nominały i współczesny wygląd funta?

Współczesny podział funta szterlinga na 100 pensów funkcjonuje stosunkowo od niedawna. Aż do 15 lutego 1971 roku obowiązywał skomplikowany, średniowieczny system, w którym jeden funt dzielił się na 20 szylingów, a każdy szyling na 12 pensów. Oznaczało to, że w jednym funcie mieściły się aż 242 pensy, co było niezwykle niepraktyczne w rozliczeniach międzynarodowych i stanowiło źródło częstych pomyłek.

Dzisiejszy system dziesiętny jest znacznie prostszy. W obiegu znajdują się monety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów, a także monety o wartości 1 funta i 2 funtów. Ciekawostką może być fakt, że w 2017 roku Mennica Królewska wprowadziła do obiegu nową monetę jednofuntową w kształcie dwunastokąta, co stanowiło pierwszy w wielowiekowej historii tej waluty eksperyment z nietypową formą bicia pieniądza.

Awers monet od lat zdobi wizerunek monarchini. Kolejne emisje banknotów i monet przedstawiają portret królowej Elżbiety II, który był regularnie aktualizowany wraz z jej wiekiem. W 2024 roku rozpoczęto proces wprowadzania do obiegu pieniędzy z podobizną jej następcy, króla Karola III, co stanowi historyczną zmianę ikonografii brytyjskiego środka płatniczego. Na rewersach banknotów od lat widnieją postacie zasłużone dla nauki i kultury, takie jak Adam Smith czy Karol Darwin.

Poniższa tabela przedstawia podział obecnie używanych nominałów w Anglii i Walii:

Jaki obecnie jest kurs funta i od czego on zależy?

Kształtowanie się wartości funta w relacji do innych walut, w tym złotówki, jest wypadkową wielu zmiennych makroekonomicznych i politycznych. Główną instytucją odpowiedzialną za stabilność tej waluty jest Bank Anglii, założony w 1694 roku, który pełni nie tylko rolę emitenta banknotów na terenie Anglii i Walii, ale przede wszystkim ustala stopy procentowe. Decyzje tego organu o podwyżkach lub obniżkach kosztu pieniądza mają natychmiastowe przełożenie na atrakcyjność funta w oczach globalnych inwestorów.

W ostatnich latach obserwujemy wpływ czynników geopolitycznych, takich jak proces wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, na notowania GBP. Niepewność związana z Brexitem w 2016 roku wywołała duże wahania kursu, udowadniając, że jest to jedna z najbardziej zmiennych walut świata. Dziś notowania odbudowują swoją pozycję, co widać w danych archiwalnych z lipca 2026 roku.

Funt szterling stanowi około 5 procent globalnych rezerw walutowych, co czyni go czwartą najważniejszą walutą rezerwową na świecie, obok dolara amerykańskiego, euro i japońskiego jena.

Znaczenie kursu GBP/PLN dla Polaków

Para walutowa GBP/PLN ma szczególne znaczenie dla polskiej gospodarki z uwagi na intensywną wymianę handlową oraz rzeszę obywateli pracujących na Wyspach. Wahania kursu bezpośrednio przekładają się na siłę nabywczą wynagrodzeń polskich emigrantów. Gdy notowania funta idą w górę, wzrasta realna wartość pieniędzy przesyłanych rodzinom w kraju.

Z drugiej strony, silny funt podnosi koszty importu brytyjskich towarów i usług dla polskich przedsiębiorców. Z danych z końca lipca 2026 roku wynika, że średni kurs dzienny utrzymuje się w przedziale od 5,05 do 5,07 złotego, co pokazuje trend stabilizacji po wcześniejszych perturbacjach. Dla porównania, kurs z 24 czerwca 2026 roku był zauważalnie niższy i wynosił wobec złotego 4,9703.

Ciekawostki dotyczące brytyjskiej waluty

Brytyjska Mennica Narodowa, odpowiedzialna za produkcję pieniędzy, jest najstarszą tego typu instytucją w Europie. Co więcej, jej usługi wykraczają daleko poza granice Zjednoczonego Królestwa – wyprodukowano w niej między innymi część polskich jednogroszówek. Standardy wybijania monet są tam niezwykle rygorystyczne i sięgają tradycją XII wieku. Do dziś specjalne grono ekspertów ocenia ich jakość, co stanowi kontynuację wielowiekowego rytuału.

Potoczne, slangowe określenie funta wśród Brytyjczyków to „quid”. Chociaż wyrażenie to stosowano już pod koniec XVII wieku, jego dokładne pochodzenie pozostaje niejasne i stanowi przedmiot sporów etymologów. Na uwagę zasługuje również fakt, że w szczytowym okresie potęgi Imperium Brytyjskiego, w XIX i na początku XX wieku, funt pełnił absolutnie dominującą rolę w światowych finansach, zanim na dobre nie wyparł go rosnący w siłę dolar amerykański.

Mimo różnych zawirowań w XX stuleciu, takich jak spadek do historycznego minimum na poziomie 1,05 dolara w lutym 1985 roku, czy konieczność zaciągania pożyczek w Międzynarodowym Funduszu Walutowym (2,3 miliarda funtów w 1976 roku), waluta wykazała się ogromną odpornością. Dziś, podobnie jak przed wiekami, o jej sile świadczy samo znaczenie słów „pound sterling”, które w języku staroangielskim wskazują na coś niezawodnego i znakomitego.