Młodzieżowe słowo roku – czym jest i jak powstaje?

Młodzieżowe Słowo Roku to zwycięskie wyrażenie wyłaniane w corocznym plebiscycie organizowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN, które odzwierciedla aktualne tendencje w slangu nastolatków. W 2025 roku tytuł ten zdobyło słowo „szponcić” (oraz jego rzeczownikowa forma „szpont”), które idealnie pokazuje, jak dawne wyrazy zyskują nowe, kreatywne życie w komunikacji młodego pokolenia. Jeśli chcesz dowiedzieć się, czym dokładnie jest to określenie i jakie procesy stoją za powstawaniem dzisiejszego slangu, ten artykuł dostarczy Ci wszystkich niezbędnych informacji.

Szponcić i szpont – znaczenie zwycięzcy z 2025 roku

Werdykt ogłoszono 8 grudnia w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie podczas finałowej gali jubileuszowej, dziesiątej edycji plebiscytu. Słowo „szponcić” niesie ze sobą dwojakie znaczenie, które doskonale oddaje żywiołowość młodzieżowej komunikacji. Z jednej strony może wyrażać żartobliwą dezaprobatę i oznaczać robienie czegoś niewłaściwego, igranie z zasadami czy zwykłe cwaniaczenie.

Z drugiej strony to samo słowo bywa używane z podziwem, opisując spontaniczne, szalone działanie, organizowanie czegoś nietuzinkowego, a nawet flirt. Ta semantyczna dwoistość sprawia, że „szponcić” jest niezwykle pojemne i elastyczne w codziennym użyciu. Rzeczownikowa forma – „szpont” – odnosi się natomiast do efektu takiego działania: może oznaczać zamieszanie, nieoczekiwane wydarzenie, błąd lub sprytny trik.

Co ciekawe, wyraz ten nie jest zupełną nowością. Historycznie występował on w gwarach miejskich oraz w dawnym żargonie przestępczym, gdzie oznaczał „kombinować, intrygować, powodować nieporozumienia”. Jury plebiscytu, w którego składzie zasiadają takie autorytety jak prof. Anna Wileczek czy prof. Marek Łaziński, podkreśliło, że słowo to przeszło niezwykłą drogę – od niszowego żargonu do kreatywnego, pełnego humoru elementu współczesnej polszczyzny młodzieżowej.

Pozostałe słowa finałowej piętnastki w 2025 roku

Finałowa lista w 2025 roku liczyła piętnaście różnorodnych propozycji, spośród których internauci wybierali swojego faworyta. Drugie miejsce w głosowaniu zajął cyfrowy idiom „6 7” (zapisywany również jako 67, six seven czy sześć siedem), który jest przykładem frazy o czysto kontekstowym, często pozbawionym konkretnego znaczenia charakterze. Wywodzi się on z utworu Skrilla „Doot Doot”, a swoją popularność zawdzięcza viralowym memom i klipom sportowym z udziałem koszykarza LaMelo Balla.

Jury przyznało swoje wyróżnienie zrostowi „OKPA”, będącemu połączeniem międzynarodowego „OK” i pożegnalnego „pa”. To ekspresywna etykieta służąca do zamykania dialogu, szczególnie takiego, który nie przebiega po myśli nadawcy. Nadaje ona interakcji ton dystansu, a czasem lekkiego lekceważenia, sygnalizując definitywny koniec rozmowy.

Internacjonalizmy i zapożyczenia w czołówce

Znaczącą część finałowej listy stanowiły wyrazy pochodzenia angielskiego, co od lat charakteryzuje młodzieżowy slang. „Brainrot” to słowo określające stan umysłu po długotrwałym pochłanianiu bezwartościowych, czysto rozrywkowych treści w mediach społecznościowych – dosłownie oznaczające „gnicie mózgu”. Z kolei „lowkey” pozwala wyrazić coś w sposób subtelny, dyskretny lub z umiarkowaną intensywnością, w przeciwieństwie do swojego antonimu „high-key”.

Inne angielskie naleciałości to między innymi „slay” – wyraz podziwu dla kogoś, kto wyróżnia się wyglądem lub umiejętnością, a także akronim „GOAT” (Greatest of All Time), oznaczający mistrza wszech czasów. W finałowej piętnastce nie zabrakło też spolszczonych form, jak „tuff” od angielskiego „tough”, które jednak zmieniło znaczenie na „modny, atrakcyjny, fajny”, szczególnie w kontekstach modowych na TikToku.

Czym jest plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku?

Plebiscyt organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN to odbywający się nieprzerwanie od 2016 roku projekt, którego głównym celem jest rozpoznanie kultury i języka polskiej młodzieży. Inicjatywa ta pokazuje, że choć starsze pokolenia często krytykują slang za nadmiar zapożyczeń, jest on przede wszystkim świadectwem kreatywności, energii i potrzeby odrębności kulturowej nastolatków. Konkurs nie tylko bawi, ale i edukuje, unaoczniając, jak dynamiczny i żywy jest język polski.

Młodzieżowe Słowo Roku wcale nie musi być nowym tworem językowym. Jak udowodnił tegoroczny zwycięzca, może to być słowo dobrze zakorzenione w polszczyźnie, które otrzymało nowe, świeże znaczenie. To kluczowa obserwacja – plebiscyt nie nagradza jedynie neologizmów, ale celebruje pomysłowość w przekształcaniu istniejących już zasobów języka.

Jaka jest rola jury i etapy konkursu?

W skład kapituły wchodzą wybitni językoznawcy, specjaliści od młodzieżowej polszczyzny: prof. Anna Wileczek, prof. Ewa Kołodziejek oraz prof. Marek Łaziński, a prace wspiera Bartek Chaciński i zespół doradczy z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży. Sam konkurs jest dwuetapowy. W pierwszej fazie każdy może zgłosić swoje propozycje za pośrednictwem formularza na stronie organizatora.

Następnie jury analizuje wszystkie zgłoszenia i wyłania finałową piętnastkę słów, które są zgodne z regulaminem i najczęściej powtarzały się w nadesłanych zgłoszeniach. Druga faza to głosowanie internetowe, które decyduje o ostatecznym zwycięstwie. Ogłoszenie wyników tradycyjnie odbywa się na początku grudnia. Taka dwustopniowa procedura łączy w sobie element oddolnej partycypacji młodych ludzi z eksperckim nadzorem merytorycznym.

Slang młodzieżowy to najszybciej zmieniająca się gałąź języka, która pokazuje, skąd biorą się obecne wpływy na język polski.

Jak powstaje współczesny slang młodzieżowy?

Proces formowania się slangu to fascynujące zjawisko socjolingwistyczne, napędzane dziś głównie przez dwa potężne silniki: popkulturę i media społecznościowe. To właśnie one są studnią bez dna, z której nastolatkowie czerpią inspiracje do tworzenia własnego, unikalnego kodu komunikacyjnego. Dzięki nim nowe wyrażenia rozprzestrzeniają się w rekordowym tempie i docierają do gigantycznej, globalnej grupy odbiorców.

Wpływ muzyki i trendów z TikToka

Muzyka od zawsze dostarczała slangu młodzieżowego nowych wyrażeń. W 2025 roku najlepszym tego dowodem jest finalista „6 7”, który narodził się z piosenki „Doot Doot”, by później eksplodować w formie memów i nagrań. W poprzednim roku głośno było z kolei o słowie „brat”, które swój renesans zawdzięczało płycie Charli XCX i zaczęło opisywać buntowniczą, pewną siebie osobę o niezależnym duchu.

Platformy takie jak TikTok są dziś podstawowym środowiskiem, w którym slang się rodzi i ewoluuje. Trendy zmieniają się tam błyskawicznie, a viralowe nagrania potrafią w ciągu kilku dni uczynić z niepozornego wyrażenia globalny fenomen. To właśnie stamtąd wzięło się wiele słów z finałowej piętnastki, jak chociażby absurdalne i pozbawione stałego znaczenia „skibidi”, które jest czystym nośnikiem emocji, czy seria nagrań oceniających styl, która spopularyzowała okrzyk „klasa” jako wyraz aprobaty.

Budowanie tożsamości i odrębności pokoleniowej

Tworzenie własnego języka to przede wszystkim narzędzie budowania odrębności kulturowej. Młodzież, tworząc slang, definiuje swoją tożsamość grupową i odcina się od sposobu komunikacji starszych pokoleń. Używanie takich słów jak „twin” na określenie idealnie dopasowanego przyjaciela, czy skrótowca „FR” (od angielskiego „for real”) do podkreślenia prawdziwości swoich słów, jest sygnałem przynależności do konkretnej wspólnoty komunikacyjnej. Ta potrzeba tworzenia wewnętrznych kodów jest stałym elementem młodzieżowej kultury, niezależnie od epoki.

Slang jest też narzędziem do oswojenia rzeczywistości. Nowe słowa często opisują zjawiska specyficzne dla pokolenia stale obecnego online, takie jak stan „brainrotu” po wielogodzinnym scrollowaniu. W ten sposób nastolatkowie nazywają swoje unikalne doświadczenia, czyniąc je bardziej zrozumiałymi i łatwiejszymi do omówienia we własnym gronie.

Słowa dobrze zakorzenione w polszczyźnie, lecz używane w nowych, kreatywnych znaczeniach, zdobyły w 2025 roku największą sympatię młodych internautów.

Neosemantyzmy – nowe życie starych słów

Istotnym i często pomijanym mechanizmem jest neosemantyzacja, czyli nadawanie nowych znaczeń słowom, które już istnieją w języku. Tegoroczny triumf pary „szponcić – szpont” jest modelowym przykładem tego procesu. Wyraz, który w gwarach i żargonie oznaczał kombinowanie i intrygowanie, został twórczo przekształcony i wzbogacony o pozytywne konotacje spontaniczności i szaleństwa. To udowadnia, że kreatywność młodzieży nie polega wyłącznie na bezkrytycznym zapożyczaniu z angielskiego, ale także na błyskotliwej recyrkulacji rodzimych zasobów językowych.

Innym przykładem takiej transformacji jest „szacun”, który jako skrócona, samodzielna forma rzeczownika „szacunek” oderwała się od typowych reguł gramatycznych i funkcjonuje jako wygodna, ekspresywna wiadomość wyrażająca podziw. Te procesy są niezwykle cenne dla badaczy języka, ponieważ pokazują potencjał słowotwórczy drzemiący w polszczyźnie.

10. edycja plebiscytu w szczegółach

Jubileuszowa, dziesiąta edycja plebiscytu pokazała silny wpływ internacjonalizmów, ale jednocześnie triumf słowa o rdzenie polskim. Obok zwycięzcy, na podium znalazł się idiom liczbowy oraz zrost będący żartobliwą hybrydą językową. Poniższa tabela przedstawia pełną finałową piętnastkę wraz z klasyfikacją źródła pochodzenia każdego z wyrażeń.

Zwycięstwo „szponcić” nad silną konkurencją ze strony międzynarodowych wiralowych fraz, takich jak 6 7 czy skibidi, pokazuje, że młodzież potrafi docenić semantyczną głębię i wieloznaczność zakorzenioną w rodzimym języku. Wyróżnienie dla OKPA z kolei podkreśla, jak ważne dla nastolatków są krótkie, dosadne formy pozwalające sprawnie zarządzać dynamiką konwersacji i wyrażać postawę wobec rozmówcy bez zbędnych słów.

Czemu slang młodzieżowy tak szybko się zmienia?

Odpowiedź na to pytanie leży przede wszystkim w naturze mediów społecznościowych, które działają jak potężny akcelerator językowych trendów. Kiedyś nowe słowo potrzebowało miesięcy, by rozejść się po szkolnych korytarzach – dziś viral na TikToku potrafi rozpropagować je wśród milionów użytkowników w ciągu jednego weekendu. Tempo to sprawia, że żywotność niektórych określeń jest bardzo krótka, a inne, jak „szpont”, potrafią zaskoczyć trwałością i zdolnością do ewolucji.

Równie ważna jest sama funkcja slangu, który ma kodować świat nastolatka w sposób celowo niezrozumiały dla osób z zewnątrz. Im szybciej starsze pokolenia oswoją dany zwrot, tym silniejsza staje się potrzeba stworzenia nowego szyfru. Ta ciągła gra w językowe innowacje jest napędzana przez kreatywność, potrzebę humoru oraz dystans do rzeczywistości, co widać było w przypadku pozbawionego definicji „6 7” czy absurdalnego „skibidi”. Plebiscyt organizowany od dekady przez Wydawnictwo Naukowe PWN stał się dzięki temu nie tylko barometrem mód językowych, ale i cennym archiwum pokoleniowej wrażliwości utrwalonej w słowach.