Oprocentowanie to cena pieniądza w czasie. Dla kredytobiorcy oznacza koszt korzystania z pożyczonego kapitału, a dla osoby oszczędzającej – wynagrodzenie za powierzenie pieniędzy bankowi. Najczęściej podaje się je jako procent kapitału w skali roku, czyli p.a. (per annum).
Co to jest oprocentowanie?
Można potraktować oprocentowanie jak cenę wypożyczenia pieniędzy. Gdy pożyczasz kapitał z banku, płacisz za możliwość korzystania z niego. Gdy wpłacasz środki na lokatę lub konto oszczędnościowe, bank płaci Tobie za to, że może nimi dysponować.
Oprocentowanie odnosi się zwykle do kapitału, czyli pożyczonej albo zdeponowanej kwoty. Skrót p.a. oznacza „w skali roku”. Stawka 6% p.a. pokazuje więc, jaki byłby wynik w ciągu 12 miesięcy przy założeniu warunków określonych w umowie. Przy lokacie trwającej krócej niż rok faktyczny zysk będzie proporcjonalnie niższy, a przy kredycie odsetki zależą także od tego, jak zmniejsza się kapitał pozostały do spłaty.
Jak oprocentowanie działa w praktyce?
Znaczenie oprocentowania zależy od produktu bankowego i Twojej roli. W kredycie jest ono kosztem, natomiast przy oszczędzaniu staje się przychodem. Proste porównanie wygląda tak:
| Produkt | Twoja rola | Oprocentowanie oznacza… |
|---|---|---|
| Kredyt | Pożyczasz pieniądze od banku | Koszt korzystania z kapitału, głównie w formie odsetek |
| Lokata lub konto oszczędnościowe | Powierzasz bankowi własne środki | Przychód z odsetek naliczanych od zdeponowanego kapitału |
W przypadku kredytu odsetki są zwykle naliczane od kapitału, który pozostał do spłaty. Dlatego część odsetkowa rat może się zmieniać wraz ze spłatą zadłużenia. Na całkowity koszt wpływają też okres kredytowania, rodzaj rat, prowizje i inne opłaty.
Przy lokacie wysokość odsetek zależy od wpłaconej kwoty, stawki i czasu trwania umowy. Oprocentowanie prezentowane w ofercie jest zazwyczaj kwotą brutto. Zysk z lokaty pomniejsza 19-procentowy podatek od dochodów kapitałowych, potocznie nazywany podatkiem Belki. Bank najczęściej pobiera go automatycznie, więc na rachunek trafia kwota netto.
Oprocentowanie nominalne, RRSO i stała stopa
Przy porównywaniu ofert kredytowych nie wystarczy sprawdzić jednej liczby. Oprocentowanie nominalne i RRSO opisują różne elementy kosztu.
Najważniejsze pojęcia są następujące:
- Oprocentowanie nominalne – podstawowa roczna stawka, na podstawie której naliczane są odsetki. Nie obejmuje wszystkich kosztów kredytu, takich jak prowizja czy opłaty dodatkowe.
- RRSO – Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania, czyli wskaźnik pokazujący całkowity koszt kredytu w ujęciu rocznym. Uwzględnia między innymi odsetki, prowizje i przewidywalne opłaty związane z finansowaniem.
- Oprocentowanie stałe – stawka nie zmienia się przez okres wskazany w umowie. Daje większą przewidywalność rat, ale nie pozwala korzystać ze spadku rynkowych stóp w czasie obowiązywania stałej stawki.
- Oprocentowanie zmienne – może zmieniać się zgodnie z warunkami umowy i przyjętym wskaźnikiem. W kredytach długoterminowych stawka bywa powiązana ze stopą bazową oraz marżą banku.
RRSO jest zwykle lepszym punktem wyjścia do porównywania podobnych kredytów niż samo oprocentowanie nominalne. Trzeba jednak zestawiać oferty dla tej samej kwoty, okresu spłaty i sposobu naliczania rat. Niższe RRSO nie zawsze oznacza niższą całkowitą kwotę do oddania, jeśli porównywane kredyty mają różne okresy spłaty lub konstrukcję rat.
Przy kredycie hipotecznym zmienne oprocentowanie może opierać się na wskaźniku referencyjnym, takim jak WIBOR, oraz marży banku. Szczegółowe zasady zmiany stawki powinny wynikać z umowy.
Dlaczego oprocentowanie się zmienia?
Na poziom oprocentowania produktów bankowych wpływają warunki rynkowe i ryzyko związane z konkretnym produktem. W Polsce duże znaczenie mają decyzje Rady Polityki Pieniężnej oraz stopy procentowe NBP. Zmiana stóp wpływa na koszt finansowania banków, a z czasem może przełożyć się na oprocentowanie kredytów i lokat.
Gdy stopy NBP rosną, nowe kredyty często stają się droższe, a banki mogą podnosić stawki depozytów, aby przyciągnąć oszczędności. Przy spadku stóp oprocentowanie lokat i części kredytów może się obniżyć. Reakcja banków nie zawsze jest natychmiastowa, ponieważ zależy także od ich potrzeb kapitałowych i polityki cenowej.
Znaczenie ma również inflacja, czyli spadek siły nabywczej pieniądza. Lokata oprocentowana na 5% może przynieść nominalny zysk, ale przy wysokiej inflacji realna wartość oszczędności może rosnąć wolniej, niż sugeruje sama stawka. Na ofertę banku wpływa także rodzaj produktu, długość umowy oraz ocena ryzyka klienta. Kredyt hipoteczny i kredyt gotówkowy mogą mieć różne oprocentowanie właśnie dlatego, że wiążą się z innym poziomem zabezpieczenia i ryzyka.
Przy lokacie trzeba sprawdzić nie tylko stawkę brutto, lecz także czas trwania umowy, zasady wcześniejszego zerwania, kapitalizację odsetek, podatek oraz wpływ inflacji. W przypadku kredytu najważniejsze są RRSO, całkowita kwota do spłaty, okres finansowania i możliwość zmiany oprocentowania.
W skrócie: oprocentowanie pokazuje cenę korzystania z pieniędzy albo zysk z ich udostępnienia. Przy kredycie patrz przede wszystkim na RRSO i pełny koszt zobowiązania, a przy lokacie sprawdź zysk netto oraz jego realną wartość po uwzględnieniu podatku i inflacji.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.



