W zwykłym sklepie stacjonarnym konsument co do zasady może wybrać gotówkę albo płatność bezgotówkową. Przedsiębiorca nie powinien wymagać wyłącznie gotówki, a jeśli ma obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej, musi udostępnić przynajmniej jedną metodę płatności bezgotówkowej. Nie oznacza to jednak obowiązku posiadania terminala.
Czy sklep może przyjmować tylko gotówkę?
Od 1 stycznia 2022 r. przedsiębiorca, który sprzedaje towary lub usługi konsumentom i musi korzystać z kasy fiskalnej, powinien umożliwić zapłatę także bez użycia gotówki. Podstawą jest art. 19a ustawy Prawo przedsiębiorców.
Instrumentem płatniczym może być terminal obsługujący kartę, ale również BLIK, przelew na rachunek firmowy albo inna uzgodniona metoda elektroniczna. Przepisy nie nakazują więc każdemu sprzedawcy instalowania terminala. Wymagają zapewnienia klientowi co najmniej jednej realnie dostępnej formy płatności bezgotówkowej.
Brak takiej możliwości może mieć konsekwencje podatkowe dla przedsiębiorcy, między innymi utratę prawa do kwartalnego rozliczania VAT. Obowiązek nie dotyczy jednak podmiotów zwolnionych z obowiązku używania kasy fiskalnej, jeśli przepisy nie nakładają na nie takiego wymogu.
W skrócie:
- Gotówka – w standardowym sklepie z obsługą powinna być akceptowana.
- Płatność bezgotówkowa – przedsiębiorca z obowiązkiem używania kasy fiskalnej powinien udostępnić przynajmniej jedną taką metodę.
- Terminal – nie jest jedynym sposobem spełnienia obowiązku.
- Wybór formy zapłaty – co do zasady należy do konsumenta.
Czy sprzedawca może odmówić przyjęcia gotówki?
Banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnym środkiem płatniczym. W sklepie stacjonarnym z obsługą przedsiębiorca co do zasady nie może uzależnić sprzedaży od płatności kartą ani odmówić przyjęcia gotówki tylko dlatego, że preferuje rozliczenia elektroniczne.
Dotyczy to także sytuacji, w której sklep ma kasy samoobsługowe. Jeżeli klient może wybrać zwykłą kasę lub stanowisko umożliwiające zapłatę gotówką, ograniczenie części kas do płatności bezgotówkowych nie musi oznaczać naruszenia prawa. Problem pojawia się wtedy, gdy kasa bezgotówkowa jest jedynym sposobem dokonania zakupu mimo obecności personelu i możliwości obsługi klienta.
Nie ma też ogólnej zasady, która pozwalałaby wprowadzić minimalną kwotę płatności kartą. Informacja „karta od 10 zł” nie uzasadnia automatycznie odmowy przyjęcia płatności. Jeżeli sprzedawca informuje o akceptowaniu konkretnego instrumentu płatniczego, powinien respektować tę informację, z uwzględnieniem sytuacji technicznych i przypadków przewidzianych w ustawie o usługach płatniczych.
Kiedy można odmówić gotówki albo karty?
Prawo przewiduje wyjątki od zasady wyboru formy zapłaty. Znaczenie ma przede wszystkim sposób zorganizowania sprzedaży, obecność personelu oraz wcześniejsze ustalenia między stronami.
| Sytuacja | Można odmówić gotówki? | Można odmówić karty? |
|---|---|---|
| Standardowy sklep stacjonarny z obsługą | Co do zasady nie | Nie, jeśli przedsiębiorca ma obowiązek zapewnić płatność bezgotówkową, ale może wskazać inną metodę niż karta |
| Sprzedaż internetowa | Tak, ponieważ transakcja odbywa się na odległość | Tak, jeśli sprzedawca udostępnia inne uzgodnione metody płatności |
| Sklep lub automat bez obecności personelu | Tak, jeżeli sprzedaż jest faktycznie bezobsługowa | Tak, jeśli regulamin przewiduje inną formę płatności |
| Impreza masowa | Tak, gdy wynika to jasno z regulaminu wydarzenia | Tak, jeżeli organizator nie oferuje płatności kartą |
| Awaria lub brak zasięgu | Możliwa jest czasowa odmowa płatności bezgotówkowej, gdy nie da się technicznie zrealizować transakcji | Tak, jeżeli terminal lub system płatniczy faktycznie nie działa |
Przy sprzedaży internetowej gotówka nie musi być dostępna, ponieważ płatność jest elementem transakcji zawieranej na odległość. Podobnie działa sklep całkowicie bezobsługowy, taki jak punkt, do którego klient wchodzi bez personelu i sam rozlicza zakup.
Osobną kwestią są transakcje między przedsiębiorcami. Limit 15 tys. zł brutto dotyczy płatności związanych z działalnością gospodarczą między firmami, a nie zwykłych zakupów konsumenta. Osoba prywatna nie jest objęta tym limitem przy zakupie na cele prywatne. Planowany wcześniej limit 20 tys. zł dla płatności konsumenta nie obowiązuje.
Co zrobić, gdy sprzedawca łamie zasady?
Najpierw warto poprosić obsługę o wyjaśnienie i porozmawiać z kierownikiem. Dobrze zachować paragon, zdjęcie informacji o sposobach płatności oraz zanotować datę i miejsce zdarzenia. Przydatne mogą być także dane świadków.
Jeżeli przedsiębiorca uporczywie odmawia przyjęcia gotówki albo nie udostępnia żadnej metody bezgotówkowej mimo obowiązku, możesz:
- poprosić o interwencję kierownika lub właściciela punktu sprzedaży,
- zgłosić sprawę do Inspekcji Handlowej,
- przekazać zawiadomienie do UOKiK, szczególnie gdy problem dotyczy większej sieci lub powtarzalnej praktyki,
- złożyć reklamację do operatora płatności, jeśli sprzedawca bez uzasadnienia odmawia transakcji kartą mimo wcześniejszej informacji o jej akceptowaniu.
Najprostsza zasada brzmi więc: w obsługiwanym sklepie stacjonarnym konsument powinien móc zapłacić gotówką, a przedsiębiorca posiadający kasę fiskalną powinien zapewnić także co najmniej jedną płatność bezgotówkową. Wyjątki dotyczą głównie sprzedaży internetowej, punktów bezobsługowych, regulaminów imprez masowych i rzeczywistych przeszkód technicznych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego konkretnej transakcji warto skonsultować się z prawnikiem lub właściwą instytucją ochrony konsumentów.



