Rachunek powierniczy to specjalne konto bankowe, na którym bank blokuje pieniądze wpłacane przez nabywcę mieszkania. Deweloper otrzymuje je dopiero po spełnieniu określonych warunków, na przykład po zakończeniu etapu budowy i kontroli dokumentów. Dzięki temu środki nie trafiają od razu do firmy realizującej inwestycję.

Czym jest rachunek powierniczy?

Mieszkaniowy rachunek powierniczy działa jak bufor bezpieczeństwa między kupującym a deweloperem. Nabywca wpłaca pieniądze zgodnie z harmonogramem zapisanym w umowie, ale deweloper nie może swobodnie nimi dysponować. Środki pozostają na rachunku prowadzonym przez bank do czasu spełnienia warunków wypłaty.

Podstawę prawną stanowi ustawa z 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, nazywana ustawą deweloperską. Bank nie jest tylko operatorem konta. Kontroluje postęp inwestycji i decyduje, czy dana część środków może zostać przekazana deweloperowi.

W razie problemów finansowych firmy pieniądze, które nadal znajdują się na rachunku, nie powinny wejść do masy upadłościowej dewelopera ani zostać przejęte przez jego wierzycieli. Ochrona dotyczy jednak przede wszystkim środków, które nie zostały jeszcze wypłacone. Dlatego znaczenie ma rodzaj rachunku oraz dodatkowe zabezpieczenia.

Jak działa rachunek powierniczy?

Przepływ pieniędzy można przedstawić w kilku etapach. Deweloper zawiera z bankiem umowę dotyczącą prowadzenia rachunku dla konkretnego przedsięwzięcia, a zasady wpłat i wypłat są opisane w umowie deweloperskiej:

  1. Nabywca wpłaca środki na mieszkaniowy rachunek powierniczy, a nie bezpośrednio na zwykłe konto dewelopera.
  2. Bank przechowuje pieniądze i sprawdza, czy inwestycja jest realizowana zgodnie z harmonogramem oraz dokumentacją.
  3. Deweloper przedstawia dokumenty potwierdzające wykonanie określonego etapu, między innymi informacje z dziennika budowy.
  4. Po pozytywnej kontroli bank wypłaca ustaloną część środków albo całość, jeśli warunki przewidują wypłatę po zakończeniu inwestycji.

Przy rachunku otwartym wypłaty odbywają się etapami. Ustawa przewiduje co najmniej cztery transze, a każda z nich może obejmować od 10% do 25% kosztów przedsięwzięcia. Deweloper nie otrzymuje więc całej ceny mieszkania na początku budowy.

Rachunek otwarty i zamknięty – czym się różnią?

O wyborze rodzaju rachunku decyduje deweloper, a informacja o nim powinna znaleźć się w dokumentach dotyczących inwestycji. Najważniejsza różnica dotyczy momentu, w którym firma uzyskuje dostęp do pieniędzy.

Cecha Rachunek zamknięty Rachunek otwarty
Moment wypłaty środków Po zakończeniu inwestycji i przeniesieniu własności lokalu na nabywcę W transzach, po zakończeniu kolejnych etapów budowy
Bezpieczeństwo dla nabywcy Najwyższe, ponieważ deweloper nie korzysta z pieniędzy w trakcie budowy Zależy od kontroli banku oraz dodatkowej gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej
Dostępność środków dla dewelopera Brak dostępu do czasu spełnienia końcowych warunków Częściowy dostęp po pozytywnej kontroli poszczególnych etapów
Wpływ na koszt inwestycji Może podnosić koszt finansowania, ponieważ budowa wymaga innych źródeł kapitału Ułatwia finansowanie kolejnych prac ze środków wpłacanych przez nabywców

Rachunek zamknięty lepiej chroni pieniądze kupującego, ale jest trudniejszy w finansowaniu dla dewelopera. Rachunek otwarty zapewnia firmie dostęp do kapitału w trakcie budowy, co może ograniczać jej koszty finansowe. Nie oznacza to jednak, że każdy rachunek otwarty daje taki sam poziom ochrony.

Gwarancja przy rachunku otwartym

Od 1 lipca 2022 r. w nowych przedsięwzięciach deweloperskich rachunek otwarty musi być połączony z dodatkowym zabezpieczeniem w postaci gwarancji bankowej albo ubezpieczeniowej. Oznacza to, że sam rachunek otwarty bez gwarancji nie jest obecnie rozwiązaniem przewidzianym dla takich nowych inwestycji.

Gwarancja ma znaczenie wtedy, gdy część pieniędzy została już wypłacona deweloperowi, a inwestycja nie może zostać ukończona, na przykład z powodu niewypłacalności firmy. W takiej sytuacji gwarant może wypłacić nabywcy środki zgodnie z warunkami gwarancji. Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić, jaki podmiot udziela zabezpieczenia i jakie zdarzenia obejmuje dokument.

Najważniejsze formy ochrony dostępne przy zakupie mieszkania to:

  • Zamknięty rachunek powierniczy – deweloper otrzymuje pieniądze dopiero po przeniesieniu własności lokalu.
  • Otwarty rachunek z gwarancją bankową – bank gwarantuje wypłatę określonych środków w razie niewykonania zobowiązań przez dewelopera.
  • Otwarty rachunek z gwarancją ubezpieczeniową – podobną funkcję pełni ubezpieczyciel, zgodnie z zakresem polisy i warunkami gwarancji.
  • Ochrona środków pozostających na rachunku – pieniądze niewypłacone deweloperowi są oddzielone od jego majątku i nie powinny być przeznaczone na spłatę jego zobowiązań.

Koszty prowadzenia rachunku ponosi deweloper. Bank rozlicza opłaty z firmą, a nie bezpośrednio z nabywcą. Deweloper może jednak uwzględnić koszt obsługi rachunku, kontroli inwestycji i gwarancji w całkowitym koszcie przedsięwzięcia, a więc pośrednio także w cenie lokalu.

Przed podpisaniem umowy deweloperskiej sprawdź rodzaj rachunku, moment wypłaty środków oraz dokument dotyczący gwarancji. Największą ochronę daje rachunek zamknięty, a przy rachunku otwartym istotne jest obowiązkowe dodatkowe zabezpieczenie.


W skrócie: rachunek powierniczy ogranicza ryzyko zakupu mieszkania przed zakończeniem budowy, ponieważ bank kontroluje przepływ pieniędzy i przekazuje je deweloperowi dopiero po spełnieniu określonych warunków. O poziomie ochrony decyduje przede wszystkim to, czy rachunek jest otwarty czy zamknięty oraz jakie zabezpieczenie towarzyszy rachunkowi otwartemu.