Termin płatności nie musi być liczony ani od daty sprzedaży, ani od daty wystawienia faktury z mocy samego prawa podatkowego. To ustalenie handlowe, które powinno wynikać z umowy z klientem i być spójne z konfiguracją systemu ERP. Data sprzedaży decyduje zwykle o rozliczeniu VAT, ale nie przesądza automatycznie o terminie zapłaty.

Skąd biorą się rozbieżności w terminie płatności?

Problem pojawia się wtedy, gdy faktura zostaje wystawiona kilka dni po wykonaniu usługi lub dostawie towaru. Załóżmy, że sprzedaż nastąpiła 10 maja, fakturę wystawiono 15 maja, a uzgodniony termin wynosi 14 dni. Przy liczeniu od daty sprzedaży płatność przypada 24 maja. Przy liczeniu od daty wystawienia – 29 maja.

Dla klienta różnica może oznaczać pięć dni krótszego finansowania, niż oczekiwał. Handlowiec może być przekonany, że obowiązuje data wystawienia, podczas gdy księgowość i system wyliczają termin od daty sprzedaży. W efekcie dział windykacji wysyła przypomnienie przed terminem uzgodnionym w rozmowie lub umowie.

Nie zawsze jest to błąd programu. Najczęściej system wykonuje regułę zapisaną w konfiguracji. Problemem jest brak wspólnej zasady albo rozbieżność między umową, fakturą i ustawieniami ERP.

Data sprzedaży a data wystawienia faktury – co oznaczają?

Data sprzedaży wskazuje moment wykonania usługi albo dokonania dostawy towaru. Przy sprzedaży towarów chodzi o moment, w którym nabywca uzyskuje prawo do rozporządzania nimi jak właściciel. Data wystawienia faktury oznacza dzień formalnego sporządzenia dokumentu. Obie daty mogą być takie same, ale nie muszą.

To rozróżnienie ma znaczenie podatkowe. Przy zwykłej sprzedaży obowiązek podatkowy VAT powstaje co do zasady w dniu dokonania dostawy lub wykonania usługi, czyli według daty sprzedaży. Późniejsze wystawienie faktury nie przesuwa automatycznie tego momentu. Istnieją jednak szczególne zasady dla określonych transakcji, zaliczek i usług, dlatego przy nietypowym przypadku trzeba odwołać się do właściwych przepisów.

Nie należy jednak przenosić tej reguły podatkowej na rozliczenia z klientem. Przepisy o VAT wskazują, kiedy rozliczyć podatek, a nie ustanawiają jednej obowiązkowej daty, od której zawsze trzeba liczyć termin płatności. Ten termin wynika przede wszystkim z umowy, zamówienia, ogólnych warunków sprzedaży albo przyjętej polityki firmy.

Jeżeli strony nie ustaliły terminu, zastosowanie mogą mieć reguły prawa cywilnego i przepisy dotyczące transakcji handlowych. Nie oznacza to jednak, że każda faktura musi być automatycznie liczona od daty sprzedaży. Najważniejsza pozostaje zgodność dokumentu z ustaleniami stron.

Data sprzedaży czy data wystawienia – porównanie podejść

Obie metody mogą działać poprawnie. Różnią się jednak skutkami dla płynności finansowej, komunikacji z kontrahentami i automatycznej windykacji:

Kryterium Data sprzedaży Data wystawienia
Logika rozliczenia Termin biegnie od wykonania usługi lub dostawy. Termin biegnie od formalnego wystawienia dokumentu.
Odbiór przez klienta Może być mniej intuicyjna, gdy faktura powstaje kilka dni później. Jest łatwa do odczytania na podstawie dokumentu otrzymanego przez klienta.
Wpływ na sprzedawcę Przyspiesza oczekiwany wpływ środków, nawet gdy fakturę wystawiono później. Przesuwa termin, jeśli wystawienie dokumentu nastąpiło po sprzedaży.
Windykacja Może powodować przedwczesne monity, gdy klient oczekuje liczenia od faktury. Ogranicza ryzyko sporu o początek terminu, ale opóźnione fakturowanie opóźnia też wymagalność.

Kiedy bazą może być data sprzedaży?

Ta metoda bywa uzasadniona, gdy firma chce powiązać płatność z momentem wykonania świadczenia, a proces wystawiania dokumentów przebiega szybko i przewidywalnie. Sprawdza się też wtedy, gdy umowy wyraźnie wskazują, że termin liczony jest od dostawy lub wykonania usługi.

Przed jej zastosowaniem warto upewnić się, że kontrahenci rozumieją tę zasadę. W przeciwnym razie klient może otrzymać fakturę już z częściowo wykorzystanym terminem płatności.

Kiedy bazą może być data wystawienia?

Liczenie od daty wystawienia jest zwykle bardziej czytelne dla klienta, szczególnie gdy dokument stanowi podstawę akceptacji i przekazania faktury do płatności. Takie rozwiązanie ogranicza też ryzyko, że termin zacznie biec, zanim nabywca otrzyma fakturę.

Trzeba jednak kontrolować opóźnienia w fakturowaniu. Jeżeli dokument zostanie wystawiony kilka dni po sprzedaży, data wystawienia może odsunąć wpływ należności i zmienić moment wysyłki przypomnień o płatności.

Jak sprawdzić ustawienia w systemie ERP?

W systemach ERP wybór daty bazowej wpływa nie tylko na samą fakturę. Może również zmieniać daty zdarzeń w preliminarzu płatności, raporty należności, automatyczne przypomnienia oraz integracje z innymi narzędziami.

W Comarch ERP Optima ustawień dotyczących dat dokumentów należy szukać w ścieżce Konfiguracja → Firma → Kasa/Bank → Daty dokumentów. Dla faktur sprzedaży i paragonów można wskazać, czy termin płatności ma być liczony od daty wystawienia, czy od daty sprzedaży. Nazwy i układ opcji w innych programach mogą być inne, ale sama logika konfiguracji jest podobna.

Przed zmianą ustawienia przeprowadź weryfikację w kilku krokach:

  1. Sprawdź umowy, zamówienia i ogólne warunki sprzedaży, aby ustalić, od której daty termin powinien faktycznie biec.
  2. Zweryfikuj ustawienie w sekcji dotyczącej dat dokumentów oraz form płatności.
  3. Wystaw dokument testowy z datą sprzedaży wcześniejszą niż data wystawienia i sprawdź wyliczony termin.
  4. Przeanalizuj wpływ zmiany na Preliminarz płatności, raporty należności i automatyczne przypomnienia.
  5. Sprawdź integracje z bankiem, CRM-em lub narzędziem windykacyjnym, jeśli system przekazuje do nich terminy płatności.

Zmiana konfiguracji nie zawsze koryguje dokumenty już wystawione. W wielu systemach nowe ustawienie działa przede wszystkim na dokumenty tworzone później, dlatego przed wdrożeniem trzeba ustalić sposób obsługi istniejących należności.

Jak podjąć decyzję w firmie?

Najbezpieczniejsza zasada to podporządkowanie ustawień ERP rzeczywistym ustaleniom z kontrahentami. Jeżeli umowa mówi o 30 dniach od daty wystawienia faktury, system nie powinien liczyć terminu od daty sprzedaży tylko dlatego, że taka opcja była ustawiona domyślnie. Tak samo nie należy zmieniać konfiguracji bez sprawdzenia, czy obecne umowy i procesy windykacyjne są z nią zgodne.

Decyzję powinni wspólnie uzgodnić sprzedaż, księgowość i osoby odpowiedzialne za należności. Warto też opisać ją w procedurze, aby handlowcy nie obiecywali klientom innego sposobu liczenia niż ten, który stosuje system.

System ERP wylicza termin zgodnie z ustawieniem, ale nie zastępuje umowy z kontrahentem. Najpierw należy ustalić regułę biznesową, a dopiero potem odwzorować ją w konfiguracji i automatyzacji windykacji.

Jeżeli firma szybko wystawia faktury i umowy wiążą termin z wykonaniem dostawy, data sprzedaży może zapewnić lepszą kontrolę należności. Gdy klient akceptuje dokument dopiero po jego otrzymaniu, a umowy odnoszą termin do faktury, bezpieczniejsza będzie data wystawienia. W obu przypadkach najważniejsze są jasne zapisy, spójne ustawienia i test przed zmianą działającego procesu.